Crashes zijn een natuurlijk gegeven op de beurs

 

Een tennisbal of een ei?

  

Geachte heer/mevrouw,

 
Op de beurs kunnen we in een stierenmarkt (stijgende beurs) drie fases vinden.

  1. Ontkenning: er is geen stierenmarkt, de correctie is nog maar net geweest en iedereen is nog pessimistisch. Toch vloeit er stilaan geld van defensieve beleggingen naar zaken die meer rendement opleveren. In deze fase gebeurt alles doordacht met de nodige studie.
      
  2. Aanvaarding: de beleggers aanvaarden dat de beurs in een stijgende trend zit, maar daar is toch niets mis mee? De participanten op de beurs worden optimistischer en de beurskoersen stijgen. Vaak enkel omdat de koersen stijgen. Analisten en fondsbeheerders denken aan hun carrière en volgen de massa. De trend is al even stijgend en dipjes worden snel terug dichtgereden, zelf een correctie is maar van korte duur.
      
  3. Overdrijving: de beleggers zijn ervan overtuigd dat alles altijd zal blijven stijgen. “Stonks can only go up”. Terwijl stonks opzettelijk verkeerd werd geschreven. Net om met slechte financiële beslissingen te lachen, wordt dit vandaag als strijdkreet gebruikt.

De dipjes en zelfs de correctie werd overleefd, er werd zelfs veel geld verdiend. Alles lijkt makkelijk en hebzucht en gemakzucht nemen over. We zitten in deze fase. Hoelang deze duurt, daar hebben we echter het raden naar.

Of met de woorden van John Templeton:

Bull markets are born on pessimism, grow on scepticism, mature on optimism and die on euphoria”

Ook in zijn indeling van de stierenmarkt zitten we al zeker niet in de eerste twee fases. Ik zie tekenen van euforie. U ook, of is het nog beperkt tot optimisme?

Ook in alle andere vorige stierenmarkten waren er in de euforische fase genoeg argumenten om een verdere stijging van de beurzen te verwachten. Vandaag zien we die ook, waarbij disruptie, lage rente en inflatie misschien de meest gehoorde argumenten zijn.

Deze argumenten zijn niet altijd dezelfde, maar wat nooit zal veranderen is de menselijke natuur en de emoties die beleggers ondergaan en deze emoties kunnen snel omslaan.

Uiteindelijk is het bijna altijd een plots gebrek aan liquiditeit die een markt doet crashen. En ik begrijp dat u nu denkt, hoe kan er een gebrek aan liquiditeit zijn met overheden en centrale banken die zo massaal geld in het systeem pompen?

Ik weet het ook niet, en niemand weet het, daarom noemen ze het ook “black swan events”. Niemand ziet ze aankomen, want als we ze zagen aankomen, waren het geen zwarte zwanen meer en zouden we erop kunnen anticiperen, waardoor ze misschien ook niet zouden voorvallen.

Wat we wel weten is dat, indien er nu zo’n gebeurtenis voorvalt, de overheden geen munitie meer hebben. Nog meer geld in omloop gooien gaat niet meer helpen, vrees ik.

Omdat je een crash niet kan voorspellen, of toch tenminste de timing ervan, kan je je enkel voorbereiden. Crashes zijn namelijk een natuurlijk gegeven op de beurs en vallen periodiek voor.

Omdat ik de visuele presentatie zo sterk vind van Gautam Baid in zijn boek "The joys of compounding", leen ik deze even. Zie dat je tennisballen (kwaliteitsbedrijven) vasthoudt en geen eieren (zwakke, slechte bedrijven). In een crash vallen beiden, maar de eieren zullen kapot smakken tegen de grond, terwijl de tennisballen terug omhoog stuiten.

Wat je behoudt na een berenmarkt, en dus je basis is om verder mee te beleggen, is veel belangrijker dan wat je verdient in een stierenmarkt.

Of om nog maar eens af te ronden met de woorden van Charlie Munger:

“People are trying to be smart - all I’m trying to do is not be idiotic, but it’s harder than most people think”. 
   

Over inflatie 

Afgelopen maand schreef ik mijn visie over inflatie neer en ik wens deze ook hier te delen. 

Een vraag die me momenteel zeer vaak wordt gesteld, is of ik niet bang ben voor inflatie, en of het vandaag niet beter is zoveel mogelijk belegd te zijn om inflatie te counteren. Ik begrijp de zorgen om inflatie. We zien allemaal dat er absurd veel geld in het systeem wordt gepompt door de centrale banken en overheden, en dat moet toch ergens sporen nalaten. Zeker nu de koersen ook echt beginnen stijgen, wordt het zeer reëel. Het is ook het meest gebruikte argument door beleggers in goud en crypto.

Ik wil wel graag even duidelijk maken dat alles hieronder afkomstig is van mij als belegger. Ik ben geen macro-econoom of monetair expert. Lees dit als mijn mening, niet als waarheid, het is gewoon hoe ik de toekomst hieromtrent inschat.

Mijn idee over inflatie is in te delen in drie niveaus, korte termijn, middellange termijn en lange termijn. 
  

Korte termijn 

Op korte termijn zien we dat er door Covid-19, en de maatregelen die werden genomen om de pandemie in te dijken, er heel wat onderbrekingen zijn geweest in productie en logistiek. Ook wie gewoon kon doorwerken, moest dit doen met inachtname van de social distancing waardoor de productie trager verliep.

We zagen bij de uitbraak van Covid-19 ook dat heel wat ondernemingen zelf hun productie verminderden en bij hun leveranciers minder orders plaatsten. Iedereen vreesde op dat ogenblik voor een flinke recessie en was heel voorzichtig met de middelen van hun bedrijf of gezin. Kortom, de consumptie werd even on hold gezet.

Wat bleek? Dankzij de enorm snelle acties van de overheden viel de vraag helemaal niet uit. Uiteraard waren er sectoren die heel hard werden getroffen zoals olie, horeca, toerisme, ... Andere zaken profiteerden van de lockdowns, maar ook zij waren zeer voorzichtig geweest bij hun bestellingen naar hun leveranciers. Het geld dat we niet konden uitgeven aan reizen, horeca, concerten, e.d., werd deels gespaard, maar het zocht ook een weg naar andere producten.

Het resultaat is een tekort aan grondstoffen en producten, met als schoolvoorbeelden de stijging van de houtprijs en het tekort aan chips, welke de elektronica en automobiel nu parten speelt.

Ook logistiek werden eerst schepen en containers geannuleerd en die kunnen ze nu niet genoeg vinden, waardoor de transportkosten enorm de hoogte in gaan.

Op korte termijn is er door deze factoren dan ook een duidelijke inflatie te merken. Er is teveel geld voor een gelimiteerd aanbod van producten. Dat is de essentie van de inflatie die we nu op korte termijn merken.

De vraag is of deze inflatie een tijdelijk fenomeen is, zoals de overheden ons vertellen, of niet.
  

Middellange termijn 

Op middellange termijn zien we dat de hoge prijzen voor grondstoffen of producten ook steeds de oplossing zijn tegen de hoge prijzen. Net als lage prijzen de oplossing zijn van lage prijzen.

Als er hoge prijzen voor een grondstof of product worden betaald, dan zullen de bedrijven er alles aan doen om hun productie hiervan te verhogen, waardoor het aanbod stijgt. Wanneer dit aanbod opnieuw hoger is dan de vraag, dalen de prijzen. Als de prijs dan zeer laag wordt, wordt minder rendabele productie stopgezet, waardoor het aanbod daalt en de prijzen terug gaan stijgen.

Dit is een constant cyclisch spel van vraag en aanbod, waar je op de beurs van kan profiteren, maar ook veel geld aan kan verliezen. Het vraagt enige ervaring.

Zo zullen bedrijven die vandaag geweldige prijzen kunnen rekenen voor hun producten, flinke winsten maken waardoor hun koers/winst-verhouding daalt. Niet omdat de prijs daalt en ze goedkoper zijn, maar omdat de noemer, de winst, veel hoger gaat. Wanneer zo’n cyclische bedrijven goedkoop lijken, zitten ze vaak op de top van hun cyclus, en is het geen koopmoment.

Andersom geldt dit ook bij hoge koers/winst-verhoudingen. Vaak is dit wanneer hun producten slechts tegen heel lage prijzen worden verkocht en ze amper of zelfs geen winst maken, en is dit mogelijks een ideaal koopmoment. Laat u dus zeker niet verrassen hierdoor. Het is iets wat vaak gebeurt bij beginnende value beleggers, ook ik betaalde hierin ooit mijn leergeld.

Het spel van vraag en aanbod zal ervoor zorgen dat op middellange termijn alles wel terug meer in evenwicht geraakt. Zelfs al zullen we misschien nog een langere periode aan social distancing moeten doen, de bedrijven passen zich wel aan en de productie wordt opgeschaald. Voor de autosector verwacht men volgend jaar al een normalisering voor het tekort aan chips.

Maar indien de vraag blijft stijgen, wordt het een ander verhaal natuurlijk. Een fabriek wordt niet overnacht gebouwd, en voor grondstoffen die we onder de aarde moeten delven, is het proces nog langer.
 

Lange termijn

Als langetermijnbeleggers is voor ons het effect van de inflatie op lange termijn uiteraard het belangrijkste. De schommelingen op korte termijn laten we aan ons passeren. Maar er zijn gevolgen van de inflatie op korte termijn die ook lange termijn gevolgen hebben. Als prijzen stijgen, blijven ze vaak daar steken. Heeft u de prijs van een glaasje cola op restaurant ooit al weten dalen?

Maar nog veel belangrijker, ook lonen zie je niet dalen eens ze ooit gestegen zijn. En dat is niet meer dan normaal, want zelfs al zou de inflatie dalen of zou er deflatie optreden, je kan niet aan iemand uitleggen dat je hem of haar vandaag minder betaalt voor hetzelfde werk van een jaar geleden. Welke motivatie zou men dan nog hebben?

En ook de reactie van de overheden op Covid-19 heeft een inflatoire invloed op de lonen. In België kennen we al langer de werkloosheidsval. Hoe overtuig je iemand om 38 uur per week te gaan werken voor slechts enkele euro’s meer dan zijn of haar uitkering? Dit zeg ik zonder oordeel hierover. Als je doet wat je graag doet, is werken een plezier, maar in jobs met de laagste loonvoorwaarden is het misschien niet altijd leuk werk, en dan speelt zo’n werkloosheidsval wel degelijk. Zeker als daar bovenop nog organisatorische problemen komen met kinderen of andere hindernissen zoals vervoer.

In Amerika zien we door het beleid en het betalen van stimuli dat ook daar mensen moeilijker te overtuigen zijn om deze lage-loon-jobs uit te voeren. Eveneens zonder een oordeel te vellen over het Amerikaanse systeem, is het wel duidelijk dat vandaag de lonen hoger moeten om de mensen te kunnen overtuigen. Maar uiteindelijk zullen deze hogere lonen ook worden doorgerekend in de prijzen en krijgen we zo een inflatoire spiraal.

De factor lonen is in Westerse landen veel doorslaggevender voor inflatie dan grondstoffen of logistiek.

Er is nog een heel belangrijke reden waarom we op langere termijn een hogere inflatie mogen verwachten dan we gewend zijn, namelijk deglobalisering.

Globalisering zorgde ervoor dat we jarenlang een zeer lage inflatie kenden. Ik zal nog een stap verder gaan, er werd tijdens de periode na de financiële crisis van 2008 ook massaal geld geprint, en de reden dat we volgens mij tot op heden nog niet te kampen hadden met een hoge inflatie, is deze globalisering.

Dankzij de globalisering werden heel wat producten alsmaar goedkoper. Gaande over (sommige) voedingsmiddelen over kleding, gadgets, meubels... Maar het best was dit te merken in de elektronica. Een TV kostte vroeger een maandloon, en de topmodellen zelfs drie maandlonen. Vandaag heb je een gigantische TV met topkwaliteit van beeld, waar de high-end van vroeger niet aan kan tippen, voor een derde van een maandloon.

Een ander voorbeeld. Ik ben zelf een gitaar-enthousiast. Ik speel er wat op, maar ik kijk er ook graag naar en durf er wel eens te kopen en verkopen, zoals anderen misschien met schilderijen doen. Ook hier zien we perfect het gevolg van de globalisering. Midden jaren ‘90 was een gitaar van €500 van matige kwaliteit. Vandaag krijg je rond diezelfde prijs zeer degelijke instrumenten die in China of Indonesië zijn gemaakt. Voor dezelfde kwaliteit zou je vroeger het drievoudige hebben betaald.

Uiteraard hebben merken dit opgelost door te werken met goedkopere merken, zoals Fender haar goedkope gitaren onder het Squier merk uitbrengt en Gibson onder Epiphone, om dan zelf te focussen op high-end. Of door de elektronica vol met snufjes te duwen die niemand gebruikt. Maar als we heel eerlijk zijn, is het verschil in prijs tussen de goedkopere en dure niet in verhouding tot wat men extra krijgt. The law of diminishing returns.

Vandaag wordt er echter steeds meer gesproken over het verkorten van de leveranciersketen en het terughalen van productie uit deze landen naar Europa en Amerika. De chips voor elektronica en auto’s zijn daarbij het meest besproken. Ook worden er steeds meer vragen gesteld bij het just-in-time model. Er zal terug wat meer aandacht gaan naar buffervoorraad en logistiek (deze laatste ook vanuit ecologisch perspectief).

Maar alles heeft natuurlijk een kostprijs, en de hogere kostprijs zal inflationair werken. Uiteraard zal er geprobeerd worden om de kostprijs nog te drukken door in Amerika te kijken naar Mexico en in Europa naar de rand. De productie zal niet opeens in Duitsland of België terug gebeuren, maar het zal sowieso inflatie opwekken.
 

Fiscaal gedreven inflatie

En dan is er nog een vierde aspect dat we volgens mij niet over het hoofd mogen zien, en dat is de fiscaal gedreven motivatie. Veel Westerse overheden kampten al met enorme overheidsschulden en daarbovenop kregen ze eerst de financiële crisis van 2008 en dan nu de pandemie.

Ze hebben deze pandemie en lockdowns bestreden door iedereen geld te sturen die het nodig had, maar ook mensen die het niet nodig hadden. De schuld is echter voor rekening van alle belastingbetalers. Deze schulden moeten ooit betaald worden en in periodes zoals deze wordt er populistisch hard geroepen om de rijken deze crisis te laten betalen. Ze zijn tenslotte allemaal rijker geworden door de stijging van de prijzen van hun activa.

Maar de geschiedenis heeft ons geleerd dat “de rijken” belasten niet werkt, het zijn altijd de middenklassen en de armsten der rijken (waar je sneller toe behoort dan je denkt) die het gelag betalen, en of daar nog veel rek op zit, dat betwijfel ik.

Inflatie is dan ook de gedroomde uitkomst waarbij de overheden niet de boeman zijn en extra belastingen heffen, maar we wel collectief betalen.

Voor de overheden is inflatie dus welkom. Wat niet welkom is, is een hogere rente. Bij zulke hoge schulden is zelfs een kleine stijging van de rente nefast. Een rente die lager is dan de inflatie is voor hen een gedroomd scenario, want de belastinginkomsten stijgen zonder dat ze er iets voor moeten doen, en de kostprijs van de schulden blijft dezelfde.

Een andere vraag is natuurlijk of alle landen dit gaan kunnen houden. Want als de schuldeisers hun vertrouwen verliezen, dan zullen de rentes toenemen. Neemt de rente niet toe, dan zal de munt sterk dalen ten opzichte van andere munten en wordt alles wat wordt geïmporteerd duurder, wat inflatie dan weer in de hand werkt,.... Momenteel zijn de landen of regio’s zelf de grootste schuldeisers via de centrale banken, maar is dat een houdbaar verhaal? We zullen zien.

Om samen te vatten, ik verwacht me nog voor een ruime tijd aan een negatieve reële rente. Dit door relatief korte tijdelijke pieken in inflatie die op zich niet zo erg zullen lijken, maar die over een periode van 10 jaar de koopkracht van uw vermogen wel kunnen halveren, als je jezelf er niet tegen wapent. Ik herhaal nogmaals, dit is mijn conclusie waar ik naar handel, dit is geen voorspelling en nog minder een waarheid. Inflatie is voor mij geen zekerheid, maar risicogewijs houd ik er wel rekening mee in mijn beleggingscenario's.
 

Wat te doen?

Gewoon aandelen of vastgoed kopen om de inflatie te ontlopen, is volgens mij geen goed idee. Zoals ik het zie, betaal je vandaag namelijk al voor de inflatie die nog moet komen, en zoals ik schreef is dat geen zekerheid, de prijs die je vandaag betaalt wel. Daarnaast zal inflatie sommige bedrijven pijn doen, terwijl andere er van zullen profiteren.

Inflatie doet een bedrijf pijn in haar uitgaven. Lonen die stijgen, grondstoffen die extra geld kosten, of nieuwe fabrieken voor de groei. In een inflatoir scenario zijn bedrijven die hun grootste kosten al achter de rug hebben dan ook het interessantste. De onderhoudskosten zullen stijgen, maar de fabrieken, gronden, pijpleidingen,... werden wel gerealiseerd met het goedkopere geld van gisteren.

Aan de inkomstenkant kan een bedrijf profiteren van inflatie omdat ze haar prijzen kan verhogen. Daarbij zijn de bedrijven met pricing power het interessantste. Pricing power is de kracht van het bedrijf om haar prijzen te verhogen, zonder dat het verkochte volume er onder lijdt. Met andere woorden, ze verliezen hierdoor geen klanten aan concurrentie, of om andere redenen, bijvoorbeeld omdat de klanten het product niet meer kunnen betalen.

Bedrijven met sterke merken, monopolies of producten die slechts een klein deel uitmaken van het budget van de verbruikers, bezitten vaker pricing power dan andere bedrijven.
 

Energie

We zagen het natuurlijk al langer aankomen, maar met het klimaatpakket van Europa zal onze energie fors duurder worden. Ook dat zal inflatoir zijn.

Naast stijging van elektriciteit en gas zien we ook dat er al jaren te weinig wordt geïnvesteerd in het ontginnen van olie en gas. Ongeacht alle intenties om fossiele brandstoffen te bannen, zullen we deze nog vele jaren nodig hebben, en door deze te lage investeringen zit de macht nog meer bij de OPEC landen en welke ons zullen laten betalen.

Investeren in oliebedrijven doe ik echter niet. Zij weten dat hun businessmodel moet veranderen en zullen forse investeringen doen om “groene” energiebedrijven te worden. In het huidige klimaat zullen ze deze te duur betalen, terwijl de rendementen onzeker zijn.

Kortom, de volgens mij uitzonderlijke winsten die ze misschien nog even met olie kunnen realiseren, zullen ze elders moeten uitgeven.
     

De markt vandaag

Uit bovenstaand verhaal is al gebleken hoe ik naar de huidige markt kijk, en ook de afgelopen maanden heb ik aangegeven dat de markt algemeen genomen duur is.

Ook deze maand geef ik de Buffett indicator mee. Een vaak gehoord argument tegen deze indicator is dat deze vandaag niet meer geldig zou zijn, omdat de bedrijven in Amerika allemaal veel meer omzet halen uit andere landen. En misschien klopt dit als we deze op hele lange termijn gaan bekijken.

600_sc77.jpg

Maar wat blijkt, de afgelopen tien jaar is voor de S&P500 het aandeel van de omzet dat buiten Noord-Amerika wordt gerealiseerd net lichtjes gedaald. Bovendien waren het altijd al bedrijven die veel omzet behaalden in andere landen.

Nog een indicator voor een eerder oververhitte markt, is dat het aandeel van het vermogen van de gezinnen dat naar de beurs werd gealloceerd op recordniveau staat.

Ik vrees vaak met onrealistische verwachtingen, en in de Verenigde Staten zelfs deels met geleend geld.

Ook zagen we enorm veel SPAC’s en IPO’s van, om het zacht uit te drukken, niet altijd kwalitatieve bedrijven. En we zien ook veel zwakke bedrijven gebruik maken van hun opgelopen aandelenkoersen om geld op te halen.

En het hoeven ook niet enkel zwakke bedrijven te zijn. Zo is ook Aedifica flink aan het inkopen en dit betalen ze door nieuwe aandelen uit te geven. Als je natuurlijk als vastgoedbedrijf aandelen zo sterk boven je netto-actiefwaarde kan uitgeven, dan betaal je je overnames met heel goedkoop geld. Dus zelfs al betaal je de overname wat te duur, je doet er nog een goede zaak aan.

Het management doet nu dus het juiste voor het bedrijf, maar ik zou niet graag die nieuwe aandeelhouder zijn.
       

Beleggen/investeren

Ik bekijk een aandeel nog steeds als een eigendomsbewijs van een deel van een bedrijf. Voor mij is de waarde van het bedrijf dan ook nog één op één om te zetten naar de waarde van een aandeel van dat bedrijf. Kortom, ik wil investeren/beleggen in bedrijven, niet handelen in aandelen. En ik moet toegeven dat ik de afgelopen twee tot drie jaar -soms gefrustreerd- moest toekijken dat de strategie van handelen meer opbrengt dan het investeren in bedrijven.

Ik ben er echter 100% van overtuigd dat, net zoals in het verleden, de prijs van de aandelen steeds terug zal keren naar de waarde van het bedrijf (zowel positief als negatief).

Dus als ik een aandeel koop, dan doe ik een waardering van het bedrijf om zeker te zijn dat ik een koopje doe of voor een geweldig bedrijf een correcte prijs betaal. Want zelfs het beste bedrijf kan een slechte belegging zijn als je het te duur koopt.

Wilt u wekelijks geïnformeerd worden welke aandelen ik adviseer om te kopen? 

Klik hier voor meer informatie en krijg mijn 254 pagina's tellend boek er bij een jaar of een 2-jaar abonnement gratis bij.