Les 10: Moats – duurzaam concurrentievoordeel
Introductie tot waardebeleggen
“Een fantastisch bedrijf heeft een brede, diepe slotgracht... vol met krokodillen.”— Warren Buffett
Een van de krachtigste ideeën uit de wereld van waarde-investeren is dat van de moat, letterlijk: een slotgracht. Een beeld dat Buffett gebruikt om bedrijven met duurzame concurrentievoordelen te beschrijven. Bedrijven waar je jarenlang op kan bouwen. Bedrijven die méér waarde genereren dan hun concurrenten, en dat ook blijven doen.
In deze les duiken we diep in het concept van moats:
- Wat zijn ze precies?
- Waarom zijn ze cruciaal voor lange termijn rendement?
- Welke soorten moats bestaan er?
- Hoe herken je ze – kwalitatief én kwantitatief?
Waarom Moats?
Een bedrijf met een sterke moat kan:
- Jaar na jaar bovenmatige rendementen genereren;
- Concurrenten op afstand houden;
- Groeien zonder zijn kapitaalbasis uit te putten;
- Zich sneller herstellen van fouten of externe schokken.
Anders gezegd: een moat is je verzekeringspolis tegen concurrentie. In plaats van je te moeten afvragen “kan dit bedrijf blijven winnen?”, weet je: deze firma speelt een ander spel dan de rest.
Zonder moat is winstgevendheid tijdelijk. Met een moat wordt winstgevendheid duurzaam.
Zoals Charlie Munger het kernachtig zei:
“Op lange termijn is het moeilijk voor een aandeel om beter te presteren dan het onderliggende bedrijf. Als dat bedrijf 6% verdient op kapitaal, dan zal jij dat ook verdienen. Als het 18% verdient – jarenlang – dan wordt je rijk.”
Wat maakt een Moat duurzaam?
Twee fundamentele dimensies bepalen de kracht van een moat:
- De hoogte van het rendement boven de kost van kapitaal
- De duur waarin dat rendement volgehouden kan worden
Niet alleen hoeveel waarde het bedrijf creëert is belangrijk, maar vooral hoe lang het dat kan blijven doen.
De 4 Hoofdtypen Moats
1. Sterk Merk
Een merk creëert waarde als:
- Klanten meer willen betalen enkel en alleen voor het merk;
- Het merk herhalingsaankopen stimuleert (loyaliteit);
- Het merk niet eenvoudig vervangbaar is.
Voorbeelden:
- Coca-Cola (geluksgevoel)
- Pampers (kwaliteit en vertrouwen)
- Lotus (dominantie in speculoos)
Let op: een bekend merk is geen moat als het geen pricing power biedt. Renault is bekend, maar krijgt geen premie op haar auto’s. BMW wel.
Hoe herken je het?
- Hogere prijzen dan concurrenten
- Consistente brutomarge > 35%
- Klant blijft ondanks prijsstijgingen
2. Hoge Vervangingskosten
Dit is het ‘gevangen houden’ van klanten. Niet door contract, maar door frictie.
Voorbeelden:
- Softwarebedrijven (ERP, boekhoudpakketten)
- Banken (overstappen is veel gedoe)
- B2B-systemen met integraties
Kenmerken:
- Gebruikers leren een systeem aan (leercurve)
- Ingewikkelde migratie naar alternatief
- Klantrelatie zit diep ingebed in de werking van de klant
Signalen:
- Lage klantverloopratio
- Hoge marge én terugkerende omzet
3. Netwerkeffecten
De dienst wordt waardevoller naarmate meer mensen ze gebruiken. Dit creëert een zelfversterkend ecosysteem waar nieuwkomers moeilijk kunnen inbreken.
Voorbeelden:
- Visa, Mastercard
- Facebook, LinkedIn, WhatsApp
- Immoweb (meer bezoekers → meer aanbod → meer bezoekers)
Netwerken leiden vaak tot een ‘winner takes most’-dynamiek. Ze schalen snel en leveren enorme economische waarde.
Hoe herken je dit?
- Explosieve groei bij bestaande spelers
- Moeilijk op te starten netwerk voor nieuwkomers
- Positieve feedbacklus
4. Lage Kostenstructuur (Structureel)
Niet elke lage kost is een moat. Enkel structurele kostenvoordelen – die moeilijk te kopiëren zijn – bieden duurzame bescherming.
Voorbeelden:
- Colruyt (kostenkampioen in België)
- Ryanair (ultra-low-costmodel)
- Coca-Cola (wereldwijd distributienetwerk)
Geen echte moat:
- Lageloonland productie (te imiteren)
- Tijdelijke schaalvoordelen
Duurzaam wél:
- Unieke locatie of distributieketen
- Netwerkefficiëntie
- Volledig geautomatiseerd proces met hoge initiële drempels
Hoe herken je een moat in de praktijk?
1. Kwalitatief:
- Kan het bedrijf zijn prijzen verhogen zonder klanten te verliezen?
- Is er herhaalverbruik zonder actieve keuze van de klant?
- Hoe moeilijk is het voor een nieuwkomer om dezelfde dienst te leveren?
2. Kwantitatief:
Gebruik financiële ratio’s over 10 jaar:
📌 Vergelijk altijd binnen dezelfde sector!
Waarom zijn moats zo zeldzaam?
Omdat markten competitief zijn. Hoge rendementen trekken concurrentie aan. De meeste bedrijven verliezen op termijn hun voordeel, tenzij ze actief investeren in het behouden en versterken van hun moat.
Technologie, regulatie en veranderend consumentengedrag kunnen moats ondermijnen. Denk aan:
- Kranten die hun advertentie-inkomsten verloren aan Google
- Nokia, Kodak, Blackberry – allemaal met ooit dominante posities
- Airbnb dat hotelsector dooreenschudde
Hoe blijven moats houdbaar?
Gebruik het kader van Porter’s 5 krachten:
- Concurrentie tussen bestaande spelers
- Dreiging van nieuwkomers
- Dreiging van substituten
- Onderhandelingsmacht van klanten
- Onderhandelingsmacht van leveranciers
Moats evolueren. Ze worden groter of kleiner. Check regelmatig of jouw moat nog standhoudt.
Samenvatting – Checklist voor Moats
Stel deze vragen:
✅ Heeft het bedrijf pricing power?
✅ Zijn er structurele vervangingskosten?
✅ Wordt het product of de dienst waardevoller bij meer gebruikers?
✅ Heeft het bedrijf lagere kosten die moeilijk te kopiëren zijn?
✅ Blijven de winstmarges en rendementen hoog?
✅ Is het bedrijf relatief ongevoelig voor nieuwe concurrenten?
✅ Kan ik het concurrentievoordeel in 1 zin uitleggen?
Als je hier meerdere keren ‘ja’ op kan antwoorden: je hebt waarschijnlijk een moat gevonden.
Tot slot
Moats zijn de motoren van waardecreatie. Niet alle bedrijven hebben er een, maar wie leert om ze te herkennen, kan zijn rendementen drastisch verbeteren én zijn fouten beperken.
Het beste? Je hoeft ze niet vaak te vinden.
Zoals Buffett zegt:
“Er zijn bedrijven, waarvan je er slechts enkele zal vinden in je leven, waar eender welke manager het rendement enorm kan verhogen, gewoon door het verhogen van de prijzen - en waar deze dit nog niet hebben gedaan. Ze hebben een enorme bron van pricing power dat ze niet gebruiken. Dat is de ultieme no-brainer.”
Sam Hollanders